Bitki beslemede uzman kuruluş
Bitki beslemede uzman kuruluş
Yetiştiricilik Besin noksanlıkları Ürünler Genel bilgiler Havale bilgileri

DIŞ MEKAN SÜS BİTKİLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİ

Dış mekan süs bitkileri çevre düzenlenmesinde kullanılan süs bitkileridir. Bu bitkiler; kullanıldıkları  alanı güzelleştirmekten başka sosyal, kültürel, insan ve çevre sağlığı ve turizm açısından çok büyük önem taşımaktadır.

Dış mekan süs bitkilerinin bir kısmı bazı bölgelerde çok iyi yetişirken, diğer bazı bölgelerde ise

 gelişemeyebilir. Bu nedenle üretim yapılacak uygun bitkileri seçmek gerekir. Bölgeye uymayan türleri üretmek boşa giden emek demektir.

Yetiştirilecek olan dış mekan bitki türlerinin seçiminde ihtiyaç en önemli unsurlardan biridir. Her bölgede çok sevilen ve kullanılan bitkiler yetiştirme tercihi olmalıdır. Arz talep durumuna göre bitki çeşidi ve miktarı belirlenmek zorundadır. Ülkemizde süs bitkileri üreticileri kendileri için önemli gördükleri bitkilere ve yetiştirme tekniklere ağırlık vererek daha başarılı olmaktadır.

Dış Mekan Süs Bitkilerinin Gruplandırılması

Çevre düzenlemesinde kullanılan dış mekan süs bitkileri çeşitli özelliklere göre gruplandırılmışlardır.

1. Ağaç ve ağaççıklar

a)  İbreli ağaç ve ağaççıklar

b) Yapraklı ağaç ve ağaççıklar

2. Çalı formlular

3. Sarılıcı ve tırmanıcılar

4. Çim ve yer örtücü bitkiler

5. Çiçekler ve otsu bitkiler

İBRELİLER

Bu grupta yer alan ağaç ve ağaççıklar genelde herdem yeşil ve iğne yapraklı formdadırlar.

İbreli ağaç ve ağaççıklar çevre düzenlemesinde en önemli bitkilerden biridir. Peyzaj mimarisinin temel ilkelerine uygun olarak yapılan düzenlemelerde estetik açıdan, form ve norm değerleri bakımından en önde gelen bitkilerdir.

Tüketim ve üretimleri göz önüne alınarak belli başlı ağaçları şöyle sıralayabiliriz.

İBRELİ AĞAÇ VE AĞAÇÇIKLAR

Göknar Pinaceae

Abies concolor

Doğu Karadeniz Göknarı Pinaceae

Abies nordmanniana

Falkland Çamı Araucariaceae

Araucaria araucana

Atlas Sediri Pinaceae

Cedrus atlantica

Himalaya Sediri Pinaceae

Cedrus deodara

Lübnan Sediri Pinaceae

Cedrus libani

Yalancı Servi Cupressaceae

Chamaecyparis lawsoniana

Alev Ağacı Taxodiaceae

Cryptomeria japonica

Arizona Servisi Cupressaceae

Cupressus arizonica Greene

Mezarlık Servisi Cupressaceae

Cupressus sempervirens

Ardıç Cupressaceae

Juniperus communis

Yayılıcı Ardıç Cupressaceae

Juniperus horizontalis

Sabin Ardıcı Cupressaceae

Juniperus sabina

Ladin Pinacea

Picea abies

Mavi Ladin Pinacea

Picea glauca

Doğu Ladin Pinacea

Picea orientalis

Ladin Pinacea

Picea pungens

Karaçam Pinacea

Pinus nigra

Sahil Çamı Pinacea

Pinus pinea

Sarı Çam Pinacea

Pinus sylvestris

Duglas Pinacea

Pseudotsuga menziesii

Sekoya Taxodiaceae

Sequoria sempervirens

Porsuk Taxaceae

Taxus baccata

Batı Mazısı Cupressaceae

Thuja occidentalis

Doğu Mazısı Cupressaceae

Thuja oriantalis

Pinaceae

Tsuqa heterophylla

Pinaceae

Tsuga canadensis

 

 

YAPRAKLILAR:

             Yapraklı ağaç ve ağaççıklar bahçe ve park çevre düzenlemesinde, karayolları peyzajında, çeşitli çevre düzenlemelerinde, ibreliler gibi en önemli bitki türlerindendir. Gövde yapıları, yaprak şekilleri, renkleri, formları, değişik mevsimlerde oluşan çiçek, meyve ve yaprak renkleri ile istenilen renk cümbüşünü sağlayan bitkilerdir. İbrelilerle birlikte koruluk ve ormanlık alan oluşturmalarda kullanılmaları daha sağlıklıdır. Yapraklı ağaç ve ağaççıklar peyzaj planlamada ibreliler gibi temel taşlardan biridirler. Üretim ve tüketim açısından önemli bazı yapraklı ağaç ve ağaççıkları şöyle sıralayabiliriz.

            

YAPRAKLI AĞAÇ VE AĞAÇÇIKLAR

Akçaağaç Aceracee

Acer campestra

Japon Akçaağacı Aceracee

Acer japonicum

Akçaağaç Aceracee

Acer negundo

Akçaağaç Aceracee

Acer palmatum

Çınar Yapraklı Akçaağaç Aceracee

Acer pseudoplatanus

Şeker Akçaağacı Aceracee

Acer saccharinum L.

At Kestanesi Hippocastanaceae

Aesculus carnea

At Kestanesi Hippocastanaceae

Aesculus hippocastanum

Mimoza Leguminosae

Albizia julibrissin

Kokarağaç Simaroubaceae

Ailanthus altissima

Kızılağaç Betulaceae

Alnus cordata

Kozayemiş Ericaceae

Arbutus onedo

Huş Betulaceae

Betula pendula

Şimşir Buxaceae

Buxus sempervicens

Gürgen Carpinaceae

Carpinus japonica

Gürgen Carpinaceae

Carpinus betulus

Kestane Fagaceae

Castanea sativa

Bignoniaceae

Catalpha bignonoides

Çitlembik Ulmaceae

 Celtis australis

Erguvan Leguminosae

Cercis siliquastrum

Kızılcık Cornaceae

Cornus mas

Fındık Corylaceae

Corylus colurna

Bulut Ağacı Anacardiaceae

Cotinus obovatus

Alıç Rosaceae

Crataegus monogyna

Okaliptus Myrtceae

Eucalyptus gunnii

Kayın Fagaceae

Faqus sylvatico

Dişbudak Oleaceae

Fraxinus excelsiör

Fosil Ağacı Gingbaceae

Gingko biloba

Çoban Püskülü Aquifoliaceae

İlex aquifolium

Ceviz Juglaneceae

Juglans regia

Güvey Kandili Sapindaceae

Koelreuteria paniculata

Sarı Salkım Leguminoseae

Laburnum alpinum

Lale Ağacı Mgnoliaceae

Liriodendron tulipifera

Maklora Moraceae

Maclura pomifera

Manolya Magnoliaceae

Mognolia Grandiflora

Süs Elması Rosaceae

Malus floribunda

Ak Dut Moraceae

Morus alba

Karadut Moraceae

Morus nigra

Çınar Platanaceae

Platanus orientalis

Ak Kavak Salicaceae

Populus alba

Karakavak Salicaceae

Populus nigra

Kanada Kavağı Salicaceae

Populus canatensis

Titrek Kavak Salicaceae

Populus tremuloides

Süs Kirazı Rosaceae

Prunus avium

Rosaceae

Prunus cerasifera

Rosaceae

Prunus serrulata

Armut Rosaceae

Pyrus communis

Ak Meşe Fagaceae

Quercus alba

Türk Meşesi Fagaceae

Quercus cerris

Yeşil Meşe Fagaceae

Quecus ilex Herdem

Yalancı Akasya Leguminoseae

Robinia pseudoacacia

Sumak Anacardiaceae

Rhus typhina

Ak Söğüt Salicaceae

Salix alba

Salkım Söğüt Salicaceae

Salix babylonica

Kıvrım Söğüt Salicaceae

Salix matsudana

Mürver Caprifoliaceae

Sambucus nigra

Üvez Rosaceae

Sorbus unedo

Zofora Leguminoseae

Sophora japonica

Ihlamur Tiliaceae

Tilin cordata

Tiliaceae

Tila americana

Karaağaç Ulmaceae

Ulmus glabra

Tesbih

Melia azedarach

Güllük

Liquidamber orientalis

 

            

ÇALI FORMLULAR

             Çalı formlu bitkiler çevre düzenlemesinde tamamlayıcı olarak rol alırlar. Özellikle çevre düzenleme ölçeği küçüldükçe çalıların önemi artar. Küçük park ve bahçelerde, teras katlarında, bina boşluklarında üstün peyzaj etkileri nedeniyle kullanılırlar. Üretim ve tüketim açısından önemli çalıları şöyle sıralayabiliriz.

            

ÇALILAR

Kırmızı Yapraklı Akça Ağaç

Acer palmatum “Atropurpureum”

Badem

Amygdalis orientalis

Japon Akübası

Aucuba japonica

Kadın Tuzluğu

Berberis stenophylla

Kadın Tuzluğu

Berberis thungbergii

Kadın Tuzluğu

Berberis vulgaris

Kamelya

Camellia japonica

Demirağacı

Casuarina angustifolia

Japon Ayvası

Chaenomeles japonica

Turunç

Citrus microcarpa

Kızılcık

Cornus mas

Muşmula

Cotoneaster franchettii

Yayılıcı Muşmula

Cotoneaster horizontalis

Sikas

Cycas revoluta

İğde

Eleagnus angustifolia

Taflan

Euonymus japonica

 

Fatsia japonica

Altınçanağı

Forsythia intermedia

Yasemin

Jasminum officinalis

Oya

Lagerstromia indica

Defne

Laurus nobilis

 

Mahonia aquifolium

Mimoza

Mimosa pudica

Muz

Musa paradisiaca

Mersin

Myrtus communis

Zakkum

Nerium oleander

Konik Ladin

Picea conica

Bodur Ladin

Picea excelsa “compact”

 

Pittosporum tobirana

 

Phoenix canariensis

Ateş Dikeni

Prycantha coccinea

Süs Narı

Punica granatum

Orman Gülü

Rhododendron simsii

 

Ribes aureum

Gül

Rosa sp.

Altuni Mürver

Sambucus nigra var. aurea

 

Skimnia japonica

Keçi Sakalı

Spirea spp.

Leylak

Syringa vulgaris

Ilgın

Tamarix tetrandra

Kartopu

Viburnum opulus

Avize

Yucca gloriosa

 

            

SARILICI VE TIRMANICILAR:

             Sarılıcı ve tırmanıcılar çevre düzenleme çalışmalarında tamamlayıcı rol üstlenirler. Balkon, kameriye, oturma grupları, ağaç altı düzenlemelerinde kullanılırlar. Ayrıca kamuflaj malzemesi olarak görüntüsü istenmeyen objelerin kapatılmasında kullanılır. Önemli sarılıcı ve tırmanıcı bitkilerden bazıları şunlardır.

            

            

             Sarılıcı ve Tırmanıcı bitkiler

Gelin Duvağı

Bouganvillea glabra var. Sanderiana

Asma

Cissus antartica

 

Clematis montana -

Orman Sarmaşığı

Hedera helix

 

Bignonia venusta -

Mavi Sarmaşık

Ipomea purpurea

Acem Borusu

Compsis radicans

Hanımeli

Lonicera caprifolium

Poligon Sarmaşığı

Polygonum baldshuanicum

Amerikan Sarmaşığı

Parthenosis quingifolia

Çarkıfelek

Passiflora sp.

Turna Gagası

Thungbergia alata

Sarmaşık Gül

Rosa sp.

Mor Salkım

Wisteria sinensis

 

ÇİM VE YER ÖRTÜCÜ BİTKİLER:

             Park ve bahçelerde; toprak yüzeyini örten ve düz bir satıh elde etmede kullanılan, yürüyüş parkurları, spor tesisleri ve daha bir çok etkinliklerde yeşil halı örtüsü amaçlı çimler veya diğer yer örtücü bitkiler kullanılır. Çim yer örtücü bitkilerin en önemlisi ve vazgeçilmeyen ilk peyzaj elemanıdır. Çim alansız park, bahçe ve yeşil mekan düşünülemez. İnsanda en çok doğal ortam hissi uyandıran eleman çimdir.

            

             Yer örtücü bitkiler dikiminden önce büyüyünce alacaklı büyüklük ve boyutların bilinmesi gerekir. Bunun yanı sıra çeşitler için uygun yer seçimi yapılır. Küçük alanlarda, bina çevrelerinde kısa zamanda örtüye sahip olmak için daha sık dikim yapılır. Buna karşın geniş alanlarda daha seyrek dikim yapılır.

             Yer örtücü bitkilerle çalışmanın amacı toprağı en uygun nemi tutabilecek hale getirmektir. Kumlu topraklarda çok az odunsu bitki iyi bir gelişme gösterebilir. Buna karşılık kötü drenajlı killi topraklarda yetişme açısından zorluk çekebilir.

             Yer örtücü bitkilerin en önemli işlevlerinden biriside toprak erozyonunu önlemektir. Aslında tüm bitkiler bu görevi bir noktaya kadar yaparlar. Eğimli alanlarda eğim artıkça toprağı korumak zorlaşır. Düşük eğimlerde her cins bitki dikimi yapılabilmesine rağmen eğim arttıkça daha özel bitki seçimi yapılmalıdır. Bu seçilecek bitkiler büyük ve sağlıklı bitkiler olmalıdır.

            

ÇİÇEKLER VE OTSU BİTKİLER

             Çevre düzenlemesinde renk olarak ve birim alanda en fazla etki yaratan bitki türleridir. Çiçekler olmadan herhangi bir bahçe, park, spor tesisi düşünülemez. Kişilerde yaşama sevincini uyandıran, hayata bağlayan ve neşe veren bitkiler çiçeklerdir. Çiçekler tek yıllık ve çok yıllık diye sınıflandırılabilir. Tek yıllık çiçekler yazlık ve kışlık yetiştirilmeleri nedeniyle de sınıflandırılabilirler. Dış mekan bitkilerinin bu son bölümünü kapsayan bitkileri önem ve kullanım açısından şöyle sıralayabiliriz.

            

Çiçekler ve Otsu Bitkiler

Gelin duvağı

Achimines hybrid

Manisa lalesi

Anemone apennia

Haseki küpesi

Aquilegia sp

Saraypatı

Aster varieties

Vapur dumanı

Ageratum hybrid

Aslan ağzı

Antirrhinum majus

Koyungözü

Bellis perennis

Begonya

Begonia sp.

Horoz ibiği

Celosia plumosa

Kasımpatı

Chrysanthemum sp

 

Calendula officinalis

Karanfil

Dianthus alpinus

Karanfil

Dianthus barbatus

Karanfil

Dianthus deltoides

Yıldız

Dahlia dwarf hybrid

Yüksük otu

Delphinium hybrid

İngiliz kadifesi

Eschscholzia californica

Müge

Convollaria majalis

gazanya

Gazania hybrid

 

Gaillardia aristata

Ortanca

Hydrangea anomola

Süsen

Iris laevigata

Fırça çiçeği

Kniphofia hybrid

 

Lobelia tenuior

Kazayağı

Mesembryanthemum ciriflorum

 

Nepeta sp.

Nilüfer

Nymphaea stellata

Sardunya

Pelergonium sp.

Alev

Phlox drummondii

Çuha

Primula vulgaris

Petunya

Petunia sp.

Tütün

Papaver rhoeasvarieties

 

Ronunculus aquatilis

Kadife

Tagetes patula

Dam koruğu

Sedum acre

Sinerya

Senecio maritima

Menekşe

Vinca sp.

Rozet

Vinca rosea

İran halısı

Zinnia sp.

 

            

DIŞ MEKAN BİTKİLERİNDE ÇOĞALTMA TEKNİKLERİ

             Fidanlık işletmeciliğinin temel amacını oluşturan bitki üretimi; bilgi, deneyim ve planlamayla birleştiği zaman işletmeler başarılı olur.

             Dış mekan süs bitkilerinin üretimi iki temel tekniğe dayanır.

             1. Generatif (tohumla) çoğaltma

             2. Vejetatif çoğaltma

            

GENERATİF (TOHUMLA) ÇOĞALTMA

             Generatif (tohum) çoğaltma yöntemiyle çok miktarda, ucuz ve kolay fidan üretimi sağlanır. Bu çoğaltma yönteminde ona temel olan tohum hakkında bazı bilgileri dikkate almak gerekir. Öncelikle hangi üretim tohum ile çoğaltılacağına karar vermek gerekir. Daha sonra tohumların teminine çalışılır. Tohumlar bizzat anaçlardan toplanabildiği gibi, bu işin ticaretini yapan kuruluşlardan da satın alınabilir.